[![image](https://img.shields.io/discord/772774097734074388?label=Discord&logo=discord)](https://discord.com/servers/software-engineering-courses-secourses-772774097734074388) [![Hits](https://hits.sh/github.com/FurkanGozukara/Stable-Diffusion/blob/main/Tutorials/Etik.md.svg?style=plastic&label=Hits%20Since%2025.08.27&labelColor=007ec6&logo=SECourses)](https://hits.sh/github.com/FurkanGozukara/Stable-Diffusion/blob/main/Tutorials/Etik.md)
[![Patreon](https://img.shields.io/badge/Patreon-Support%20Me-F2EB0E?style=for-the-badge&logo=patreon)](https://www.patreon.com/c/SECourses) [![BuyMeACoffee](https://img.shields.io/badge/Buy%20Me%20a%20Coffee-ffdd00?style=for-the-badge&logo=buy-me-a-coffee&logoColor=black)](https://www.buymeacoffee.com/DrFurkan) [![Furkan Gözükara Medium](https://img.shields.io/badge/Medium-Follow%20Me-800080?style=for-the-badge&logo=medium&logoColor=white)](https://medium.com/@furkangozukara) [![Codio](https://img.shields.io/static/v1?style=for-the-badge&message=Articles&color=4574E0&logo=Codio&logoColor=FFFFFF&label=CivitAI)](https://civitai.com/user/SECourses/articles) [![Furkan Gözükara Medium](https://img.shields.io/badge/DeviantArt-Follow%20Me-990000?style=for-the-badge&logo=deviantart&logoColor=white)](https://www.deviantart.com/monstermmorpg)

[![YouTube Channel](https://img.shields.io/badge/YouTube-SECourses-C50C0C?style=for-the-badge&logo=youtube)](https://www.youtube.com/SECourses)  [![Furkan Gözükara LinkedIn](https://img.shields.io/badge/LinkedIn-Follow%20Me-0077B5?style=for-the-badge&logo=linkedin&logoColor=white)](https://www.linkedin.com/in/furkangozukara/)   [![Udemy](https://img.shields.io/static/v1?style=for-the-badge&message=Stable%20Diffusion%20Course&color=A435F0&logo=Udemy&logoColor=FFFFFF&label=Udemy)](https://www.udemy.com/course/stable-diffusion-dreambooth-lora-zero-to-hero/?referralCode=E327407C9BDF0CEA8156) [![Twitter Follow Furkan Gözükara](https://img.shields.io/badge/Twitter-Follow%20Me-1DA1F2?style=for-the-badge&logo=twitter&logoColor=white)](https://twitter.com/GozukaraFurkan)

# BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİNDE ETİK İLKELER, MESLEKİ VE ETİK SORUMLULUK

* **Ders Adı:** Bilgisayar Mühendisliğinde Etik İlkeler, Mesleki ve Etik Sorumluluk
* **Tahmini Çalışma Süresi:** 8 Saat
* **Hedef Kitle:** Bilgisayar Mühendisliği Lisans Öğrencileri
* **Amaç:** Bu ders, bilgisayar mühendisliği öğrencilerinin mesleki ve etik sorumluluklarını anlamalarını, etik ikilemleri tanıyabilmelerini ve bu ikilemlere uygun çözümler üretebilmelerini sağlamayı amaçlamaktadır.
**Bu Materyali Nasıl Kullanmalısınız?**

Bu materyal, bir eğitmen olmadan kendi kendinize çalışmanız için tasarlanmıştır. Her bölümü dikkatlice okuyun, verilen örnekleri ve vaka çalışmalarını analiz edin. "Düşünelim/Tartışalım" ve "Kendi Kendine Değerlendirme" bölümleri, konuları daha derinlemesine anlamanıza yardımcı olacaktır. Tahmini süreler size yol gösterecektir ancak kendi öğrenme hızınıza göre ayarlama yapabilirsiniz. Materyali tamamladıktan sonra Google Forms üzerinden yapılacak sınava hazır olacaksınız.

---

## BÖLÜM 1: GİRİŞ VE TEMEL KAVRAMLAR (Tahmini Çalışma Süresi: 1 Saat)

### 1.1. Dersin Amacı ve Öğrenim Çıktıları

**Bu bölümü tamamladığınızda:**

*   Bu dersin bilgisayar mühendisliği eğitiminizdeki yerini ve önemini kavrayacaksınız.
*   Ders sonunda kazanmanız beklenen temel yetkinlikleri (öğrenim çıktılarını) bileceksiniz.

**Etik**

Mühendislik Eğitim Programları Değerlendirme ve Akreditasyon Derneği (MÜDEK), mühendislik programlarının belirli kalite standartlarını karşıladığını güvence altına alır. Bu standartlardan biri de mezunların "etik ilkelere uygun davranma, mesleki ve etik sorumluluk bilincine sahip olma; mühendislik uygulamalarında kullanılan standartlar hakkında bilgi sahibi olma" yetkinliğine sahip olmasıdır. Bu ders, bu yetkinliği kazanmanıza doğrudan katkı sağlayacaktır.

**Öğrenim Çıktıları:**

Bu dersi başarıyla tamamlayan öğrenciler:

1.  Etik, ahlak, hukuk gibi temel kavramları tanımlayabilir ve aralarındaki ilişkiyi açıklayabilir.
2.  Bilgisayar mühendisliği alanındaki temel etik ilkeleri ve mesleki etik kodları (özellikle ACM/IEEE-CS) bilir ve yorumlayabilir.
3.  Mesleki uygulamalarda karşılaşabileceği etik ikilemleri tanıyabilir ve analiz edebilir.
4.  Etik karar verme süreçlerini kullanarak, olası eylem planlarını değerlendirebilir ve gerekçeli kararlar alabilir.
5.  Bilgisayar mühendisliği çözümlerinin küresel, toplumsal, çevresel ve ekonomik bağlamdaki etkilerini etik açıdan değerlendirebilir.
6.  Yaşam boyu öğrenmenin ve mesleki gelişimde etik değerlere bağlı kalmanın önemini kavrar.

### 1.2. Etik Nedir? Ahlak Nedir? Hukuk Nedir? Aralarındaki İlişki ve Farklılıklar

**Etik (Ethics):** Genellikle felsefenin bir dalı olarak kabul edilir. "İyi" ve "kötü", "doğru" ve "yanlış" davranışları sistematik bir şekilde inceleyen, bu kavramların doğasını ve temellerini araştıran bir disiplindir. Etik, neyin yapılması gerektiği konusunda akılcı gerekçeler ve argümanlar sunmaya çalışır. Evrensel prensipler arayışındadır.

**Ahlak (Morality/Morals):** Belirli bir toplum, grup veya birey tarafından benimsenen ve uygulamada olan davranış kuralları, değerler ve inançlar bütünüdür. Ahlak, daha çok "ne yapıyoruz?" ve "toplum bizden ne bekliyor?" sorularıyla ilgilidir. Kültürden kültüre, zamandan zamana değişebilir.

**Hukuk (Law):** Devlet otoritesi tarafından konulan ve yaptırımlarla desteklenen kurallar bütünüdür. Hukuk, toplum düzenini sağlamayı amaçlar ve uyulmadığında cezai sonuçları olur.

**İlişki ve Farklılıklar:**

*   **Kapsam:** Etik en geniş kapsamlıdır. Ahlak, etiğin belirli bir toplumdaki yansımasıdır. Hukuk ise genellikle ahlaki minimumları veya toplum için kritik öneme sahip davranışları düzenler.
*   **Yaptırım:** Hukuka uymamanın yaptırımı devlet tarafından (para cezası, hapis vb.) uygulanır. Ahlaka uymamanın yaptırımı daha çok toplumsal (ayıplanma, dışlanma) veya bireyseldir (vicdan azabı). Etiğe uygun davranmamak ise mesleki itibar kaybı, güven kaybı gibi sonuçlar doğurabilir.
*   **Örnek:**
    *   Birinin malını çalmak hem etik dışıdır, hem ahlaka aykırıdır, hem de hukuken suçtur.
    *   Yolda yaşlı birine yardım etmek ahlaki bir davranıştır, etik olarak da genellikle doğru kabul edilir, ancak hukuki bir zorunluluk olmayabilir.
    *   Bir yazılımda bilerek güvenlik açığı bırakmak etik dışıdır, müşteriyle yapılan sözleşmeye göre hukuki sonuçları olabilir ve meslek ahlakına aykırıdır.

**Düşünelim/Tartışalım:**

*   Hukuka uygun olan her davranış aynı zamanda etik midir? Örneklerle düşünün.
*   Etik olmayan ancak yasal olan bir durum olabilir mi?

### 1.3. Neden Etik? Mühendislikte Etiğin Önemi

Bilgisayar mühendisleri olarak geliştirdiğimiz yazılımlar, sistemler ve teknolojiler insanların hayatlarını doğrudan etkiler. Finansal sistemlerden sağlık hizmetlerine, ulaşımdan iletişime kadar her alanda bilgisayar sistemleri kritik rol oynar. Bu nedenle, kararlarımızın ve eylemlerimizin potansiyel sonuçlarını dikkatlice değerlendirmemiz gerekir.

**Mühendislikte Etiğin Önemi:**

1.  **Kamu Güvenliği ve Refahı:** Mühendislerin birincil sorumluluğu kamu güvenliğini, sağlığını ve refahını korumaktır. Hatalı bir yazılım veya sistem, can ve mal kaybına yol açabilir.
2.  **Güven Oluşturma:** Kullanıcılar, müşteriler ve toplum, mühendislerin bilgi ve becerilerini dürüstçe ve sorumlu bir şekilde kullanacağına güvenmelidir. Etik davranış bu güveni tesis eder ve sürdürür.
3.  **Mesleki İtibar:** Etik standartlara uymak, hem bireysel mühendisin hem de genel olarak mühendislik mesleğinin itibarını korur ve yükseltir.
4.  **Karar Verme Rehberi:** Karmaşık durumlarda ve etik ikilemlerde, etik ilkeler ve kodlar mühendislere doğru kararı verme konusunda yol gösterir.
5.  **Yasal Sorumlulukların Ötesi:** Yasalar her durumu kapsayamaz. Etik, yasal boşlukların olduğu veya yasaların yetersiz kaldığı durumlarda doğru davranışı belirlemeye yardımcı olur.
6.  **İnovasyon ve Sorumluluk Dengesi:** Yeni teknolojiler geliştirirken (örneğin yapay zeka), potansiyel riskleri ve etik sorunları öngörmek ve bunlara karşı önlem almak önemlidir.

### 1.4. Temel Etik Teorilere Giriş (Basit Düzeyde)

Etik kararlar alırken farkında olmasak da bazı etik teorilerin temel prensiplerinden yararlanırız. Bu teoriler, neyin "doğru" veya "iyi" olduğuna dair farklı bakış açıları sunar.

1.  **Faydacılık (Utilitarianism):**
    *   **Temel Fikir:** Bir eylemin doğruluğu, sonuçlarına göre değerlendirilir. En fazla sayıda insan için en fazla iyiliği veya mutluluğu sağlayan eylem, etik olarak doğru eylemdir. "En büyük iyilik için en büyük sayı" ilkesi.
    *   **Odak Noktası:** Sonuçlar.
    *   **Örnek:** Bir yazılım projesinde, kısıtlı kaynaklarla tüm özellikleri mükemmel yapmak yerine, kullanıcıların çoğunluğunun en çok ihtiyaç duyduğu temel özellikleri hatasız ve zamanında sunmak faydacı bir yaklaşım olabilir.
    *   **Zorluk:** Azınlık hakları göz ardı edilebilir. Tüm sonuçları öngörmek zordur. "İyilik" nasıl ölçülür?

2.  **Ödev Ahlakı (Deontology / Kantçılık):**
    *   **Temel Fikir:** Eylemlerin doğruluğu, sonuçlarından bağımsız olarak belirli evrensel ahlaki kurallara, ilkelere veya görevlere uygun olup olmamasına göre belirlenir. Bazı eylemler doğası gereği doğru veya yanlıştır. "Görevini yap, sonuç ne olursa olsun."
    *   **Odak Noktası:** Kurallar, görevler, niyet.
    *   **Örnek:** Bir yazılım mühendisinin, projenin gecikmesine neden olsa bile, kullanıcı verilerinin gizliliğini ihlal edecek bir özelliği uygulamayı reddetmesi ödev ahlakına uygun bir davranıştır. (Gizliliği koruma bir görevdir).
    *   **Zorluk:** Kurallar çelişebilir. Katı kurallar esneklik sağlamayabilir.

3.  **Erdem Etiği (Virtue Ethics):**
    *   **Temel Fikir:** Eylemlerin doğruluğundan ziyade, eylemi yapan kişinin karakterine ve erdemlerine odaklanır. "Nasıl bir insan olmalıyım?" sorusunu sorar. Dürüstlük, cesaret, adalet, merhamet gibi erdemlere sahip bir kişinin doğru eylemlerde bulunacağı varsayılır.
    *   **Odak Noktası:** Karakter, erdemler.
    *   **Örnek:** Bir proje yöneticisinin, takım üyelerine karşı adil, dürüst ve destekleyici olması, zor kararlar alırken cesaret göstermesi erdem etiğiyle ilişkilidir.
    *   **Zorluk:** Erdemlerin ne olduğu ve nasıl uygulanacağı konusunda farklı görüşler olabilir. Farklı kültürlerde farklı erdemler ön plana çıkabilir.

Bu teoriler, etik ikilemleri analiz ederken farklı açılardan bakmamıza yardımcı olur. Genellikle tek bir teoriye sıkı sıkıya bağlı kalmak yerine, durumun özelliklerine göre farklı teorilerin sunduğu perspektifleri bir arada değerlendirmek daha faydalıdır.

### 1.5. Mesleki Etik Kavramı

**Mesleki Etik:** Belirli bir meslek grubunun üyelerinin uyması beklenen davranış standartları ve değerler bütünüdür. Meslek etiği, genel etik ilkelerinin o mesleğin özel koşullarına, sorumluluklarına ve toplumsal rolüne uyarlanmış halidir.

**Bilgisayar Mühendisliği Meslek Etiğinin Özellikleri:**

*   **Teknik Yetkinlik ve Sorumluluk:** Yaptığı işin teknik doğruluğundan ve kalitesinden sorumlu olmak.
*   **Kamu Yararını Gözetme:** Geliştirilen ürün ve sistemlerin toplum için güvenli ve faydalı olmasını sağlama.
*   **Dürüstlük ve Şeffaflık:** Müşterilere, işverenlere ve kamuoyuna karşı açık ve dürüst olmak.
*   **Gizliliğe Saygı:** Kullanıcıların ve müşterilerin verilerinin gizliliğini ve mahremiyetini korumak.
*   **Fikri Mülkiyete Saygı:** Başkalarının çalışmalarına ve fikri mülkiyet haklarına saygı göstermek.
*   **Sürekli Gelişim:** Mesleki bilgi ve becerileri güncel tutmak.

**Kendi Kendine Değerlendirme (Bölüm 1):**

1.  Etik, ahlak ve hukuk arasındaki temel farkları kendi cümlelerinizle açıklayınız.
2.  Bilgisayar mühendisliğinde etiğin neden bu kadar önemli olduğunu üç ana başlıkta özetleyiniz.
3.  Faydacılık ve Ödev Ahlakı teorilerini birer örnekle karşılaştırınız. Hangi durumda hangisi daha uygun bir rehber olabilir?

---

## BÖLÜM 2: BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ MESLEKİ ETİK KODLARI (Tahmini Çalışma Süresi: 2 Saat)

### 2.1. Etik Kodların Amacı ve Önemi

**Bu bölümü tamamladığınızda:**

*   Mesleki etik kodlarının neden gerekli olduğunu ve ne gibi işlevleri olduğunu anlayacaksınız.
*   Bilgisayar mühendisliği alanındaki en yaygın etik kod olan ACM/IEEE-CS Yazılım Mühendisliği Etik Kurallarını öğreneceksiniz.

**Etik Kod Nedir?**

Mesleki etik kodları, bir meslek grubunun üyelerinin davranışlarını yönlendirmek, mesleğin standartlarını belirlemek ve kamu güvenini sağlamak amacıyla oluşturulmuş yazılı ilkeler ve kurallar bütünüdür.

**Etik Kodların Amaçları:**

1.  **Rehberlik:** Meslek mensuplarına etik ikilemler karşısında nasıl davranmaları gerektiği konusunda yol gösterir.
2.  **Standart Belirleme:** Mesleki davranışlar için asgari standartları tanımlar.
3.  **Eğitim:** Hem mesleğe yeni girecek olanlara hem de deneyimli profesyonellere etik sorumluluklarını hatırlatır.
4.  **Mesleki İtibarın Korunması:** Mesleğin toplum nezdindeki saygınlığını ve güvenilirliğini artırır.
5.  **Kamu Yararının Korunması:** Mesleki uygulamaların kamu güvenliği, sağlığı ve refahını gözetmesini sağlar.
6.  **Disiplin:** Bazı meslek örgütleri için, etik kodlara uymayan üyelere yönelik disiplin süreçlerinin temelini oluşturabilir.

Etik kodlar, her durumu kapsayan sihirli formüller değildir. Ancak, mühendislerin kararlarını verirken dikkate almaları gereken önemli prensipleri ve değerleri ortaya koyarlar.

### 2.2. ACM/IEEE-CS Yazılım Mühendisliği Etik Kuralları ve Mesleki Uygulama İlkeleri (Detaylı İnceleme)

Association for Computing Machinery (ACM) ve IEEE Computer Society (IEEE-CS), bilgisayar ve yazılım mühendisliği alanındaki en büyük ve saygın meslek örgütlerindendir. Bu iki kuruluşun ortaklaşa geliştirdiği "Yazılım Mühendisliği Etik Kuralları ve Mesleki Uygulama İlkeleri" (Software Engineering Code of Ethics and Professional Practice), alanımızdaki en kapsamlı ve yaygın olarak kabul gören etik rehberdir.

Bu kod, yazılım mühendislerinin bireysel olarak ve toplu halde mesleklerini icra ederken uymaları gereken sekiz temel ilke üzerine kurulmuştur. Her ilke, daha detaylı alt maddelerle açıklanır.

**Sekiz Temel İlke:**

Yazılım mühendisleri, aşağıdaki ilkelere uygun hareket etmelidir:

1.  **KAMU (PUBLIC):** Yazılım mühendisleri, kamu yararına uygun hareket etmelidir.
2.  **MÜŞTERİ VE İŞVEREN (CLIENT AND EMPLOYER):** Yazılım mühendisleri, kamu yararı ile tutarlı olacak şekilde, müşterilerinin ve işverenlerinin çıkarlarına en uygun biçimde hareket etmelidir.
3.  **ÜRÜN (PRODUCT):** Yazılım mühendisleri, ürünlerinin ve ilgili değişikliklerin en yüksek mesleki standartları karşılamasını sağlamalıdır.
4.  **YARGI (JUDGMENT):** Yazılım mühendisleri, mesleki yargılarında dürüstlük ve bağımsızlıklarını korumalıdır.
5.  **YÖNETİM (MANAGEMENT):** Yazılım mühendisliği yöneticileri ve liderleri, yazılım geliştirme ve bakımında etik bir yaklaşımı benimsemeli ve teşvik etmelidir.
6.  **MESLEK (PROFESSION):** Yazılım mühendisleri, kamu yararı ile tutarlı bir şekilde, mesleklerinin dürüstlüğünü ve itibarını artırmalıdır.
7.  **MESLEKTAŞLAR (COLLEAGUES):** Yazılım mühendisleri, meslektaşlarına karşı adil ve destekleyici olmalıdır.
8.  **BİREY (SELF):** Yazılım mühendisleri, yaşam boyu öğrenme yoluyla mesleklerini icra etme yeteneklerini geliştirmeli ve mesleki uygulamalarında etik bir yaklaşımı teşvik etmelidir.

Şimdi bu ilkeleri ve bazı önemli alt maddelerini daha yakından inceleyelim:

---

**İlke 1: KAMU (PUBLIC)**
*Yazılım mühendisleri, kamu yararına uygun hareket etmelidir.*

*   **1.01.** Yazılımın güvenliği, sağlığı ve refahı ile ilgili sorumluluğu kabul etmek ve potansiyel tehlikeleri derhal ilgili kişilere veya yetkililere bildirmek.
    *   *Örnek:* Geliştirdiğiniz bir tıbbi cihaz yazılımında, hastanın hayatını tehlikeye atabilecek kritik bir hata fark ederseniz, bunu derhal yönetiminize ve gerekirse düzenleyici kurumlara bildirmelisiniz.
*   **1.03.** Yazılımın veya ilgili belgelerin, bilinen veya makul ölçüde öngörülebilir tehlikeler, aldatmacalar veya finansal, maddi, çevresel zararlar yaratma potansiyeli taşıdığı durumlarda, yalnızca bu endişeleri tam olarak açıkladıktan ve ilgili yetkililer tarafından onaylandıktan sonra onaylamak.
    *   *Örnek:* Bir otonom araç yazılımının belirli hava koşullarında güvenli çalışmadığını biliyorsanız, bu durumu gizleyerek yazılımı onaylamamalısınız.
*   **1.04.** Kamu yararını ilgilendiren konularda yetkili kişilere ve kamuoyuna dürüst ve şeffaf bilgi sağlamak.
*   **1.06.** Bilgisayar, iletişim, bilgi toplama, kullanma ve depolama ile ilgili tüm yasalara ve yönetmeliklere uymak. Özellikle kişisel verilerin korunması ve gizliliğine özen göstermek.
*   **1.07.** Fiziksel engelliler, yaşlılar ve diğer dezavantajlı gruplar dahil olmak üzere herkesin yazılım ürünlerinden faydalanabilmesi için erişilebilirlik konusunu dikkate almak.

**Düşünelim/Tartışalım (KAMU):**
Bir sosyal medya platformu geliştiriyorsunuz. Platformun, kullanıcıların bağımlılığını artıracak ve yanlış bilginin hızla yayılmasına neden olabilecek özellikler içerdiğini fark ettiniz. Kamu yararı ilkesi doğrultusunda nasıl bir tutum sergilersiniz?

---

**İlke 2: MÜŞTERİ VE İŞVEREN (CLIENT AND EMPLOYER)**
*Yazılım mühendisleri, kamu yararı ile tutarlı olacak şekilde, müşterilerinin ve işverenlerinin çıkarlarına en uygun biçimde hareket etmelidir.*

*   **2.01.** Sadece yetkinlik alanlarına giren hizmetleri dürüstlükle sunmak. Bilgi ve deneyim sınırlarını aşan görevleri kabul etmemek veya bu durumu açıkça belirtmek.
    *   *Örnek:* Güvenlik konusunda yeterli uzmanlığınız yoksa, karmaşık bir e-ticaret sitesinin güvenlik altyapısını tek başınıza tasarlama görevini kabul etmeden önce bu durumu belirtmelisiniz.
*   **2.02.** Yazılım veya ilgili belgeleri, yalnızca üzerinde tam yetkiye sahip olduklarında veya ilgili yetkilinin izniyle kullanmak.
*   **2.03.** Müşteriye veya işverene ait gizli bilgileri, yasal bir zorunluluk olmadıkça veya kamu yararı gerektirmedikçe korumak ve ifşa etmemek.
    *   *Örnek:* Eski işvereninizden öğrendiğiniz ticari sırları yeni işvereninizle paylaşmamalısınız.
*   **2.05.** Müşteriyi veya işvereni, yazılım projesinin hedeflerine ulaşılmasını engelleyebilecek veya maliyeti artırabilecek önemli riskler veya sorunlar hakkında derhal bilgilendirmek.
*   **2.07.** Gerçek veya algılanan çıkar çatışmalarını ilgili tüm taraflara bildirmek ve mümkünse bunlardan kaçınmak.
    *   *Örnek:* İşvereninizin bir ihalesine, aynı zamanda danışmanlık yaptığınız bir rakip firma da teklif veriyorsa, bu durumu her iki tarafa da bildirmelisiniz.

**Düşünelim/Tartışalım (MÜŞTERİ VE İŞVEREN):**
İşvereniniz, bir rakip firmanın ürününü analiz etmeniz ve benzer bir ürünü hızla geliştirmeniz için size baskı yapıyor. Bu süreçte rakip firmanın bazı özelliklerini "esinlenerek" kullanmanız bekleniyor. Bu durumda müşteri ve işveren ilkesi ile diğer etik ilkeler arasında nasıl bir denge kurarsınız?

---

**İlke 3: ÜRÜN (PRODUCT)**
*Yazılım mühendisleri, ürünlerinin ve ilgili değişikliklerin en yüksek mesleki standartları karşılamasını sağlamalıdır.*

*   **3.01.** Ürün kalitesi, kabul edilebilir maliyet ve makul bir zaman çizelgesi arasında uygun ödünleşimler (trade-offs) için çaba göstermek. Bu ödünleşimlerin açık, anlaşılır ve müşteri ile işveren tarafından kabul edilebilir olduğundan emin olmak.
*   **3.02.** Geliştirilen veya bakımı yapılan yazılımların hedeflerini, kısıtlamalarını, maliyetlerini, faydalarını ve risklerini doğru bir şekilde tanımlamak, belgelemek ve sürdürmek.
*   **3.04.** Geliştirilen veya bakımı yapılan yazılımların yeterince test edilmesini, hata ayıklanmasını ve gözden geçirilmesini sağlamak.
    *   *Örnek:* Teslim tarihi yaklaşsa bile, yazılımın kritik fonksiyonlarının yeterince test edilmeden piyasaya sürülmesine karşı çıkmalısınız.
*   **3.07.** Yazılımın bakımı ve güncellenmesi için uygun standartları belirlemek ve uygulamak.
*   **3.10.** Yazılım geliştirirken ve bakımını yaparken gizlilik, güvenlik ve veri bütünlüğü gibi etik, ekonomik, kültürel, yasal ve çevresel konuları dikkate almak.
*   **3.15.** Geliştirilen yazılımların öngörülen kullanım amaçlarına uygun olduğundan ve kullanıcıların ihtiyaçlarını karşıladığından emin olmak.

**Düşünelim/Tartışalım (ÜRÜN):**
Bir oyun geliştirme ekibindesiniz. Oyun, genç kitleyi hedefliyor ancak içinde kumar benzeri mekanikler (loot box'lar) barındırıyor. Ürün kalitesi ve etik sorumluluklar açısından bu durumu nasıl değerlendirirsiniz?

---

**İlke 4: YARGI (JUDGMENT)**
*Yazılım mühendisleri, mesleki yargılarında dürüstlük ve bağımsızlıklarını korumalıdır.*

*   **4.01.** Mesleki kararlarını etkileyebilecek her türlü rüşvet, komisyon veya diğer menfaat tekliflerini reddetmek.
*   **4.02.** Tüm teknik yargıların nesnel, tarafsız ve kanıta dayalı olmasını sağlamak.
*   **4.03.** Tüm belgeleri, özellikle de yazılımın güvenliği, maliyeti veya kalitesi hakkında olumsuz bilgiler içerenleri, ilgili taraflara tam ve doğru bir şekilde sunmak.
*   **4.04.** Kişisel önyargıların, eksik bilgilerin veya başkalarının aldatıcı beyanlarının mesleki yargıları etkilemesine izin vermemek.
    *   *Örnek:* Daha önce kötü bir deneyim yaşadığınız bir teknolojiye karşı önyargılı olmak yerine, yeni bir projede o teknolojinin uygun olup olmadığını nesnel kriterlere göre değerlendirmelisiniz.

**Düşünelim/Tartışalım (YARGI):**
Bir ihale değerlendirme komisyonundasınız. Teklif veren firmalardan biri, size kişisel bir hediye teklif ediyor. Bu durum mesleki yargınızı nasıl etkileyebilir ve nasıl bir tutum sergilemelisiniz?

---

**İlke 5: YÖNETİM (MANAGEMENT)**
*Yazılım mühendisliği yöneticileri ve liderleri, yazılım geliştirme ve bakımında etik bir yaklaşımı benimsemeli ve teşvik etmelidir.*

*   **5.01.** Çalışanların bu etik kodu bilmelerini ve ona uymalarını sağlamak. Etik davranışları teşvik etmek ve etik olmayan davranışlara göz yummamak.
*   **5.02.** Yazılım geliştirme süreçlerinin etkili, verimli ve etik olmasını sağlamak. Gerçekçi olmayan hedefler veya zaman çizelgeleri belirlemekten kaçınmak.
*   **5.04.** Çalışanlara adil ve saygılı davranmak, ayrımcılık yapmamak ve gelişimlerini desteklemek.
*   **5.05.** Çalışanlara, etik kaygılarını dile getirebilecekleri güvenli ve destekleyici bir ortam sağlamak. Bilgi uçuranları (whistleblowers) misillemeden korumak.
*   **5.09.** Yazılım geliştirme süreçlerinde kaliteyi, maliyeti, zamanlamayı ve riskleri etkili bir şekilde yönetmek.
*   **5.12.** Çalışanların mesleki gelişimlerini ve eğitimlerini desteklemek, özellikle etik konularında farkındalıklarını artırmak.

**Düşünelim/Tartışalım (YÖNETİM):**
Bir proje yöneticisi olarak, ekibinizdeki bir mühendisin sürekli olarak etik dışı davranışlar sergilediğini (örneğin, başkalarının kodunu izinsiz kopyaladığını) fark ettiniz. Yönetim ilkesi doğrultusunda bu durumu nasıl ele alırsınız?

---

**İlke 6: MESLEK (PROFESSION)**
*Yazılım mühendisleri, kamu yararı ile tutarlı bir şekilde, mesleklerinin dürüstlüğünü ve itibarını artırmalıdır.*

*   **6.01.** Mesleki bilgi ve becerilerini sürekli geliştirmek ve başkalarının da gelişimine yardımcı olmak.
*   **6.02.** Yazılım mühendisliği mesleğinin kamuoyu tarafından doğru anlaşılmasına ve saygı görmesine katkıda bulunmak.
*   **6.03.** Meslek örgütlerine üye olarak ve aktif katılım göstererek mesleğin gelişimine destek olmak.
*   **6.05.** Bu etik kodun ihlallerini ilgili mercilere bildirmek.
*   **6.08.** Mesleki uygulamalarda dürüstlük ve açıklık ilkesine bağlı kalmak. Yanıltıcı veya abartılı iddialarda bulunmamak.
*   **6.11.** Yazılım mühendisliği uygulamalarını ve standartlarını geliştirmek için çaba göstermek.

**Düşünelim/Tartışalım (MESLEK):**
Çalıştığınız şirketin, ürünlerinin yetenekleri hakkında kamuoyuna yanıltıcı reklamlar yaptığını fark ettiniz. Meslek ilkesi açısından bu durumu nasıl değerlendirirsiniz ve ne gibi adımlar atabilirsiniz?

---

**İlke 7: MESLEKTAŞLAR (COLLEAGUES)**
*Yazılım mühendisleri, meslektaşlarına karşı adil ve destekleyici olmalıdır.*

*   **7.01.** Meslektaşlarının mesleki gelişimlerine yardımcı olmak ve onları desteklemek.
*   **7.02.** Meslektaşlarının çalışmalarına hak ettiği değeri vermek ve atıfta bulunmak. Başkalarının fikirlerini veya çalışmalarını kendisininmiş gibi sunmamak.
*   **7.03.** Meslektaşlarının itibarına zarar verecek asılsız veya kötü niyetli iddialarda bulunmaktan kaçınmak.
*   **7.05.** Meslektaşlarının görüşlerini saygıyla dinlemek ve yapıcı eleştirilerde bulunmak.
*   **7.07.** Meslektaşlarıyla işbirliği içinde çalışmak ve bilgi paylaşımını teşvik etmek.
*   **7.08.** Herhangi bir ayrımcılık (ırk, din, cinsiyet, yaş vb.) yapmadan tüm meslektaşlarına eşit ve adil davranmak.

**Düşünelim/Tartışalım (MESLEKTAŞLAR):**
Ekip arkadaşınızın önemli bir hatasını fark ettiniz. Bu hatayı doğrudan yöneticiye mi bildirmelisiniz, yoksa önce arkadaşınızla konuşup düzeltmesi için fırsat mı vermelisiniz? Meslektaşlar ilkesi bu konuda nasıl bir yol gösterir?

---

**İlke 8: BİREY (SELF)**
*Yazılım mühendisleri, yaşam boyu öğrenme yoluyla mesleklerini icra etme yeteneklerini geliştirmeli ve mesleki uygulamalarında etik bir yaklaşımı teşvik etmelidir.*

*   **8.01.** Mesleki bilgi ve becerilerini güncel tutmak için sürekli öğrenmeye ve kendini geliştirmeye çaba göstermek.
*   **8.02.** Yetkinlik alanlarını ve sınırlamalarını doğru bir şekilde anlamak ve buna göre hareket etmek.
*   **8.04.** Mesleki davranışlarında dürüst, sorumlu ve güvenilir olmak.
*   **8.06.** Bu etik kodun ilkelerini anlamak, benimsemek ve uygulamak.
*   **8.07.** Kendi çalışmalarının kalitesinden ve sonuçlarından sorumlu olmak.

**Düşünelim/Tartışalım (BİREY):**
Teknolojinin hızla değiştiği bir alanda çalışıyorsunuz. Mesleki yetkinliğinizi güncel tutmak için neler yapabilirsiniz? Bu, bireysel etik sorumluluğunuzun bir parçası mıdır?

---

### 2.3. Diğer İlgili Etik Kodlar (TMMOB, BMO vb. - Genel Bakış)

ACM/IEEE-CS kodu uluslararası alanda en yaygın kabul gören kod olsa da, Türkiye'de de mühendislik ve bilişim alanında faaliyet gösteren meslek örgütlerinin kendi etik yönetmelikleri bulunmaktadır.

*   **TMMOB (Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği):** TMMOB'nin genel bir mühendislik etik yönetmeliği bulunmaktadır. Bu yönetmelik, tüm mühendislik disiplinleri için geçerli olan temel etik ilkeleri (kamu yararı, dürüstlük, mesleki yetkinlik vb.) kapsar.
*   **BMO (Bilgisayar Mühendisleri Odası):** TMMOB'ye bağlı olan BMO'nun da kendine özgü meslek davranış ilkeleri ve etik yönetmeliği bulunmaktadır. Bu ilkeler, ACM/IEEE-CS koduyla büyük ölçüde paralellik gösterir ancak Türkiye'deki yasal ve kültürel bağlama daha fazla odaklanabilir.

Bu yerel kodları da incelemek, Türkiye'deki mesleki beklentileri ve yasal çerçeveyi daha iyi anlamanıza yardımcı olacaktır. Genellikle bu kodlar arasında temel ilkeler açısından büyük farklılıklar olmaz, ancak vurgular ve detaylar değişebilir.

**Kendi Kendine Değerlendirme (Bölüm 2):**

1.  ACM/IEEE-CS Yazılım Mühendisliği Etik Kodunun sekiz temel ilkesini sayınız ve her birini birer cümleyle açıklayınız.
2.  "Kamu Yararı" ilkesi ile "Müşteri ve İşveren" ilkesi arasında bir çatışma yaşanırsa, bir yazılım mühendisi olarak hangi ilkeye öncelik vermelisiniz? Neden?
3.  Mesleki etik kodlarının bir mühendis için neden önemli olduğunu üç maddeyle açıklayınız.

---

## BÖLÜM 3: ETİK İKİLEMLER VE KARAR VERME SÜREÇLERİ (Tahmini Çalışma Süresi: 2.5 Saat)

### 3.1. Etik İkilem Nedir? Nasıl Tanımlanır?

**Bu bölümü tamamladığınızda:**

*   Etik ikilemin ne olduğunu ve normal bir problemden farkını anlayacaksınız.
*   Etik ikilemleri tanımlama ve analiz etme becerisi kazanacaksınız.

**Etik İkilem (Ethical Dilemma):** Bir bireyin, iki veya daha fazla ahlaki ilke, değer veya yükümlülüğün birbiriyle çatıştığı ve hangi eylemin "doğru" olduğuna karar vermekte zorlandığı bir durumdur. Genellikle, her seçeneğin hem olumlu hem de olumsuz etik sonuçları vardır ve "kolay" bir çözüm yoktur.

**Etik İkilemin Özellikleri:**

*   **Çatışan Değerler:** En az iki önemli etik değer veya ilke birbiriyle çelişir.
*   **Zorunlu Seçim:** Bir karar verilmesi veya eylemde bulunulması gerekir; hareketsiz kalmak da bir tür karardır.
*   **Sonuçların Belirsizliği:** Seçeneklerin her birinin farklı paydaşlar üzerinde farklı ve bazen öngörülemeyen etkileri olabilir.
*   **"Doğru" Cevabın Olmaması:** Genellikle tek bir mutlak doğru cevap yoktur; en "az kötü" veya en "savunulabilir" seçenek aranır.

**Örnek Bir Etik İkilem:**
Bir yazılım test mühendisi olarak, piyasaya sürülmek üzere olan bir üründe kritik olmayan ancak kullanıcı deneyimini olumsuz etkileyebilecek bazı hatalar tespit ettiniz. Proje yöneticiniz, ürünün teslim tarihinin kesinlikle ertelenemeyeceğini ve bu hataların daha sonra bir güncellemeyle düzeltilebileceğini söylüyor.
*   **Çatışan Değerler:**
    *   Ürün kalitesi ve kullanıcı memnuniyeti (Ürün İlkesi).
    *   İşveren talimatlarına uyma ve proje takvimine sadık kalma (Müşteri ve İşveren İlkesi).
    *   Dürüstlük (Yargı İlkesi - hataları tam olarak raporlama).

**Etik İkilemleri Tanımlarken Sorulacak Sorular:**

1.  Durumdaki temel gerçekler nelerdir?
2.  Bu durumdan etkilenen paydaşlar kimlerdir (kullanıcılar, müşteri, işveren, ekip, toplum vb.)?
3.  Hangi etik ilkeler, değerler veya yükümlülükler söz konusudur?
4.  Bu değerler arasında bir çatışma var mı? Varsa, nelerdir?
5.  Olası eylem seçenekleri nelerdir?
6.  Her bir seçeneğin potansiyel olumlu ve olumsuz sonuçları nelerdir (hem kısa hem uzun vadede)?

### 3.2. Etik Karar Verme Modelleri

Etik ikilemlerle karşılaşıldığında, sistematik bir yaklaşım benimsemek, daha tutarlı ve savunulabilir kararlar almaya yardımcı olabilir. İşte yaygın olarak kullanılan bir etik karar verme modeli:

**Adım Adım Etik Karar Verme Modeli:**

1.  **Problemi/İkilemi Tanımla:**
    *   Durumun ne olduğunu açıkça belirtin. Hangi etik değerler çatışıyor?
    *   Bu gerçekten bir etik ikilem mi, yoksa sadece zor bir karar mı?

2.  **İlgili Gerçekleri Topla ve Değerlendir:**
    *   Tüm önemli bilgileri toplayın. Bilinmeyenler nelerdir?
    *   Varsayımlarınızı ve önyargılarınızı kontrol edin.

3.  **Tüm Paydaşları Belirle ve Bakış Açılarını Değerlendir:**
    *   Karardan kimler etkilenecek? (Bireyler, gruplar, kuruluşlar, toplum)
    *   Her paydaşın bu durumdaki çıkarları, hakları ve beklentileri nelerdir?

4.  **Olası Eylem Seçeneklerini Oluştur:**
    *   Mümkün olan tüm alternatif çözüm yollarını listeleyin. "Hiçbir şey yapmamak" da bir seçenektir.
    *   Yaratıcı çözümler düşünün.

5.  **Her Bir Seçeneği Etik Açıdan Değerlendir:**
    *   **Etik Kodlar:** Seçenekler, ACM/IEEE-CS Etik Kodu gibi mesleki kodlara uygun mu? Hangi ilkeler destekleniyor, hangileri ihlal ediliyor?
    *   **Etik Teoriler:**
        *   *Faydacılık:* Hangi seçenek en fazla sayıda insan için en büyük iyiliği sağlar?
        *   *Ödev Ahlakı:* Hangi seçenek evrensel bir kural olarak kabul edilebilir? Görev ve yükümlülükler nelerdir?
        *   *Erdem Etiği:* Erdemli bir insan bu durumda ne yapardı?
    *   **Yasal Boyut:** Seçenekler yasalara uygun mu?
    *   **"Ayna Testi" / "Kamuoyu Testi":** Bu kararımı aileme/arkadaşlarıma açıklayabilir miyim? Yarın gazetede manşet olsa ne hissederim?

6.  **En Uygun Eylemi Seç ve Gerekçelendir:**
    *   Değerlendirmeleriniz sonucunda en savunulabilir olduğunu düşündüğünüz eylemi seçin.
    *   Neden bu seçeneği tercih ettiğinizi açıkça gerekçelendirin. Hangi etik ilkelere dayandınız?

7.  **Eylemi Uygula:**
    *   Kararınızı hayata geçirin.

8.  **Sonuçları Gözden Geçir ve Öğren:**
    *   Kararınızın sonuçları ne oldu? Beklediğiniz gibi miydi?
    *   Bu deneyimden ne öğrendiniz? Gelecekte benzer durumlarla karşılaşırsanız neyi farklı yapardınız?

Bu model, her duruma birebir uymasa da, düşünce sürecinizi yapılandırmak için iyi bir başlangıç noktasıdır.

### 3.3. Vaka Çalışmaları (Bolca Örnek ve Analiz)

Aşağıda bilgisayar mühendisliği alanında sıkça karşılaşılabilecek etik ikilemleri içeren vaka çalışmaları bulunmaktadır. Her vaka için yukarıdaki etik karar verme modelini kullanarak analiz yapmaya çalışın.

---

**VAKA ÇALIŞMASI 1: Gizlilik ve Veri Güvenliği İhlali**

**Senaryo:**
Bir e-ticaret şirketinde yazılım geliştirici olarak çalışıyorsunuz. Şirketinizin sunucularında bir güvenlik açığı olduğunu ve bu açık nedeniyle binlerce müşterinin kişisel bilgilerinin (kredi kartı numaraları dahil) sızdırılmış olabileceğini fark ettiniz. Durumu derhal yöneticinize bildirdiniz. Yöneticiniz, şirketin itibarının zedeleneceği ve büyük cezalarla karşılaşabileceği endişesiyle, bu durumu gizli tutmanızı ve açığı sessizce kapatmanızı istiyor. Müşterilere haber verilmemesini ve olayın kamuoyuna yansıtılmamasını talep ediyor.

**Analiz Soruları:**

1.  **İkilem:** Temel etik ikilem nedir? Hangi değerler çatışıyor? (Örn: Müşteri verilerinin gizliliği ve güvenliği vs. Şirketin itibarı ve mali çıkarları; Kamu yararı vs. İşveren talimatları)
2.  **Gerçekler:** Bilinen gerçekler neler? Bilinmeyenler? (Kaç müşteri etkilendi? Veriler gerçekten çalındı mı, yoksa sadece potansiyel mi? Yasal zorunluluklar neler?)
3.  **Paydaşlar:** Kimler etkileniyor? (Müşteriler, şirket, çalışanlar, hissedarlar, düzenleyici kurumlar, kamuoyu) Her birinin çıkarı ne?
4.  **Seçenekler:** Ne gibi eylem seçenekleriniz var?
    *   Yöneticinin dediğini yapmak, durumu gizlemek.
    *   Yöneticinin talimatına karşı çıkmak, durumu üst yönetime/hukuk departmanına taşımak.
    *   Durumu doğrudan düzenleyici kurumlara veya medyaya sızdırmak (Whistleblowing).
    *   İstifa etmek.
5.  **Değerlendirme:** Her seçeneği ACM/IEEE-CS Etik Kodu (özellikle Kamu, Müşteri ve İşveren, Ürün, Yargı ilkeleri), etik teoriler ve yasal yükümlülükler (KVKK/GDPR gibi) açısından değerlendirin.
    *   *Faydacılık:* Hangi seçenek en fazla kişi için en iyi sonucu doğurur? Kısa ve uzun vadeli sonuçları düşünün.
    *   *Ödev Ahlakı:* Görevleriniz neler? (Müşterilere, kamuya, işverene karşı). Hangi evrensel kurallar geçerli?
6.  **Karar ve Gerekçe:** Hangi eylemi seçerdiniz? Neden?
7.  **Uygulama ve Gözden Geçirme:** Seçtiğiniz eylemi nasıl uygulardınız? Sonuçları ne olabilirdi?

**Düşünelim/Tartışalım (Vaka 1):**
KVKK (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu) veya GDPR (Genel Veri Koruma Yönetmeliği) gibi yasal düzenlemeler bu tür bir durumda nasıl bir rol oynar? Yasal zorunluluklar etik kararınızı nasıl etkiler?

---

**VAKA ÇALIŞMASI 2: Fikri Mülkiyet ve Yazılım Korsanlığı**

**Senaryo:**
Küçük bir startup şirketinde çalışıyorsunuz ve projenizi tamamlamak için pahalı bir yazılıma (örneğin, bir tasarım programı veya geliştirme aracı) ihtiyacınız var. Şirketin bütçesi bu yazılımı lisanslı olarak almaya yetmiyor. İş arkadaşlarınızdan biri, internetten bu yazılımın kırık (crackli) bir versiyonunu bulup kullanmanızı öneriyor. Proje teslim tarihi çok yakın ve bu yazılım olmadan projeyi bitirmeniz mümkün görünmüyor.

**Analiz Soruları:**

1.  **İkilem:** Temel etik ikilem nedir? (Fikri mülkiyete saygı vs. Proje teslim zorunluluğu/şirketin ayakta kalması)
2.  **Gerçekler:** Lisans maliyeti nedir? Alternatif (ücretsiz veya daha ucuz) yazılımlar var mı? Kırık yazılım kullanmanın riskleri neler (güvenlik açıkları, yasal sorunlar)?
3.  **Paydaşlar:** Kimler etkileniyor? (Siz, şirketiniz, yazılımın orijinal üreticisi, diğer lisanslı kullanıcılar, projenin müşterisi)
4.  **Seçenekler:**
    *   Kırık yazılımı kullanmak.
    *   Yönetimle konuşup bütçe istemek veya erteleme talep etmek.
    *   Alternatif, ücretsiz/açık kaynaklı veya daha ucuz bir yazılım aramak.
    *   Projeyi bu yazılım olmadan tamamlamanın yollarını aramak (belki bazı özelliklerden feragat ederek).
5.  **Değerlendirme:** Her seçeneği ACM/IEEE-CS Etik Kodu (özellikle Ürün, Müşteri ve İşveren, Meslek ilkeleri), etik teoriler ve yasal yükümlülükler (telif hakkı yasaları) açısından değerlendirin.
    *   *Faydacılık:* Kırık yazılım kullanmanın kısa vadeli faydası (proje biter) ile uzun vadeli zararları (yakalanma riski, güvenlik sorunları, etik dışı bir kültürün oluşması) nelerdir?
    *   *Ödev Ahlakı:* Fikri mülkiyete saygı gösterme görevi var mıdır?
6.  **Karar ve Gerekçe:** Hangi eylemi seçerdiniz? Neden?

**Düşünelim/Tartışalım (Vaka 2):**
Açık kaynak kodlu yazılımlar bu tür durumlar için nasıl bir alternatif sunar? Bir yazılımın "pahalı" olması, onu izinsiz kullanmayı haklı çıkarır mı?

---

**VAKA ÇALIŞMASI 3: Yapay Zeka ve Önyargı**

**Senaryo:**
Bir banka için kredi başvurularını değerlendiren bir yapay zeka (AI) sistemi geliştiriyorsunuz. Test aşamasında, sistemin belirli demografik gruplara (örneğin, belirli etnik köken veya cinsiyetten kişilere) karşı daha düşük kredi onay oranları verdiğini fark ettiniz. Veri setini incelediğinizde, geçmişteki insan kararlarından kaynaklanan ve bu gruplara karşı olumsuz bir önyargı içeren verilerle eğitildiğini anlıyorsunuz. Yöneticiniz, sistemin genel doğruluk oranının yüksek olduğunu ve bu "küçük" önyargının kabul edilebilir olduğunu, çünkü sistemi yeniden eğitmenin çok maliyetli ve zaman alıcı olacağını söylüyor.

**Analiz Soruları:**

1.  **İkilem:** Temel etik ikilem nedir? (Adalet ve eşitlik vs. Maliyet ve verimlilik; Yapay zekanın potansiyel zararı vs. Şirket çıkarları)
2.  **Gerçekler:** Önyargının boyutu nedir? Hangi gruplar ne kadar etkileniyor? Sistemi düzeltmenin maliyeti ve süresi nedir? Yasal olarak ayrımcılıkla ilgili düzenlemeler var mı?
3.  **Paydaşlar:** Kimler etkileniyor? (Kredi başvurusunda bulunanlar, özellikle önyargıdan etkilenen gruplar, banka, siz, toplum)
4.  **Seçenekler:**
    *   Sistemi olduğu gibi kullanıma sunmak.
    *   Yöneticiye durumu detaylı raporlamak ve sistemi düzeltmek için kaynak/zaman talep etmek.
    *   Önyargıyı azaltmak için teknik çözümler (veri setini dengeleme, algoritmayı ayarlama) araştırmak ve uygulamak.
    *   Eğer talepleriniz karşılanmazsa durumu daha üst birimlere veya etik kurula taşımak.
5.  **Değerlendirme:** Her seçeneği ACM/IEEE-CS Etik Kodu (özellikle Kamu, Ürün, Yargı ilkeleri), etik teoriler (özellikle adalet kavramı) ve ayrımcılık karşıtı yasalar açısından değerlendirin.
    *   *Faydacılık:* Önyargılı bir sistemin uzun vadede topluma ve bankanın itibarına vereceği zarar nedir?
    *   *Ödev Ahlakı:* Adil ve tarafsız sistemler geliştirme göreviniz var mı?
6.  **Karar ve Gerekçe:** Hangi eylemi seçerdiniz? Neden?

**Düşünelim/Tartışalım (Vaka 3):**
Yapay zeka sistemlerindeki önyargıların kaynakları neler olabilir? Bir mühendis olarak bu önyargıları azaltmak için ne gibi sorumluluklarınız vardır? "Algoritmik adalet" kavramını araştırın.

---

**VAKA ÇALIŞMASI 4: Whistleblowing (Bilgi Uçurma)**

**Senaryo:**
Çalıştığınız şirket, devletten büyük bir ihale aldı ve bir kamu projesi için yazılım geliştiriyor. Proje ilerledikçe, şirketin güvenlik standartlarından ciddi şekilde ödün verdiğini, maliyetleri düşürmek için kalitesiz malzeme kullandığını ve test süreçlerini aceleye getirdiğini fark ettiniz. Bu durumun, yazılımın kritik hatalar içermesine ve kamu güvenliğini tehlikeye atmasına neden olabileceğini düşünüyorsunuz. Endişelerinizi yöneticinize ilettiniz ancak ciddiye alınmadınız, hatta "işine bak, sorun çıkarma" şeklinde bir tepkiyle karşılaştınız.

**Analiz Soruları:**

1.  **İkilem:** Temel etik ikilem nedir? (Kamu güvenliği ve dürüstlük vs. Şirkete sadakat ve işini kaybetme riski)
2.  **Gerçekler:** İhlaller ne kadar ciddi? Kanıtlarınız var mı? Şirket içi başka şikayet mekanizmaları var mı?
3.  **Paydaşlar:** Kimler etkileniyor? (Kamu, şirket, siz, diğer çalışanlar, devlet)
4.  **Seçenekler:**
    *   Hiçbir şey yapmamak, durumu görmezden gelmek.
    *   Şirket içinde daha üst bir yöneticiye veya etik kurula (varsa) durumu bildirmek.
    *   Durumu anonim olarak veya kimliğinizi açıklayarak ilgili devlet kurumlarına (örneğin, Sayıştay, Rekabet Kurumu, savcılık) veya medyaya bildirmek (Whistleblowing).
    *   İstifa etmek ve durumu daha sonra ifşa etmek.
5.  **Değerlendirme:** Her seçeneği ACM/IEEE-CS Etik Kodu (özellikle Kamu, Müşteri ve İşveren, Yargı, Meslek ilkeleri) ve etik teoriler açısından değerlendirin. Whistleblowing'in potansiyel faydaları ve riskleri (hem sizin için hem de şirket için) nelerdir?
    *   *Faydacılık:* Bilgi uçurmanın kamuya sağlayacağı fayda ile size ve şirkete vereceği zarar arasında nasıl bir denge var?
    *   *Ödev Ahlakı:* Kamu güvenliğini koruma göreviniz, şirkete sadakat görevinizden daha mı önceliklidir?
6.  **Karar ve Gerekçe:** Hangi eylemi seçerdiniz? Neden? Bilgi uçurmaya karar verirseniz, bunu nasıl yapardınız (hangi kanalları kullanırdınız, anonim mi olurdunuz)?

**Düşünelim/Tartışalım (Vaka 4):**
Bir çalışanın bilgi uçurması (whistleblowing) ne zaman etik olarak haklı görülebilir? Bilgi uçuranları koruyan yasal mekanizmalar var mıdır? (Türkiye'de bu konuda özel bir yasa olmasa da, genel hukuk kuralları ve bazı uluslararası sözleşmeler dolaylı koruma sağlayabilir.)

---

**Kendi Kendine Değerlendirme (Bölüm 3):**

1.  Bir etik ikilemi, sıradan bir problemden ayıran temel özellikler nelerdir?
2.  Kendi başınıza bir etik ikilem senaryosu yazın (bilgisayar mühendisliği ile ilgili). Ardından, bu senaryoyu etik karar verme modelinin adımlarını kullanarak analiz edin.
3.  Yukarıdaki vaka çalışmalarından birini seçin. Eğer farklı bir etik teoriye (örneğin, sadece faydacılığa veya sadece ödev ahlakına) dayansaydınız, kararınız değişir miydi? Nasıl?

---

## BÖLÜM 4: MESLEKİ SORUMLULUKLAR VE TOPLUMSAL ETKİLER (Tahmini Çalışma Süresi: 1.5 Saat)

### 4.1. Mühendisin Topluma Karşı Sorumlulukları

**Bu bölümü tamamladığınızda:**

*   Bilgisayar mühendislerinin bireysel eylemlerinin ötesinde, topluma karşı daha geniş sorumlulukları olduğunu anlayacaksınız.
*   Teknolojinin toplumsal etkilerini eleştirel bir bakış açısıyla değerlendirebileceksiniz.

Bilgisayar mühendisleri olarak sadece kod yazmakla veya sistem tasarlamakla kalmayız; aynı zamanda geliştirdiğimiz teknolojilerle toplumu şekillendiririz. Bu nedenle, mesleki faaliyetlerimizin toplumsal sonuçlarını dikkate almak önemli bir etik sorumluluktur.

**Temel Toplumsal Sorumluluklar:**

1.  **Kamu Güvenliği ve Refahını Önceliklendirme:** Bu, tüm mühendislik disiplinleri için en temel sorumluluktur. Geliştirdiğimiz ürünlerin ve sistemlerin insanlara zarar vermemesini, aksine hayatlarını iyileştirmesini sağlamalıyız.
2.  **Erişilebilirlik ve Kapsayıcılık:** Teknolojilerin, engelliler, yaşlılar, farklı sosyoekonomik düzeylerden insanlar gibi toplumun tüm kesimleri tarafından kullanılabilir olmasını sağlamak. Dijital uçurumu derinleştirmek yerine kapatmaya çalışmak.
3.  **Çevresel Sürdürülebilirlik:** Donanım üretimi, enerji tüketimi (veri merkezleri, kripto para madenciliği), elektronik atıklar gibi konularda çevresel etkileri göz önünde bulundurmak. Daha yeşil ve sürdürülebilir teknolojiler geliştirmeye çalışmak.
4.  **Gizlilik ve Veri Koruma:** Bireylerin kişisel verilerinin mahremiyetine saygı göstermek ve bu verileri yetkisiz erişime, kötüye kullanıma karşı korumak için güçlü sistemler tasarlamak.
5.  **Yanlış Bilgilendirme ve Manipülasyonla Mücadele:** Özellikle sosyal medya platformları, arama motorları ve haber algoritmaları geliştirirken, yanlış bilginin yayılmasını önleyici, şeffaflığı artırıcı mekanizmalar düşünmek.
6.  **Adalet ve Eşitlik:** Algoritmik önyargılardan kaçınmak, teknolojinin mevcut eşitsizlikleri pekiştirmemesini, aksine azaltmasını hedeflemek.
7.  **Şeffaflık ve Hesap Verebilirlik:** Geliştirilen sistemlerin nasıl çalıştığı, hangi verileri kullandığı ve kararları nasıl aldığı konusunda (uygun ölçüde) şeffaf olmak. Hatalar ve olumsuz etkiler durumunda hesap verebilir olmak.
8.  **Toplumu Bilgilendirme ve Eğitme:** Teknolojinin potansiyel faydaları ve riskleri konusunda toplumu doğru bir şekilde bilgilendirmek. Dijital okuryazarlığı artırmaya katkıda bulunmak.

**Düşünelim/Tartışalım:**
Bir şehir için "akıllı trafik yönetim sistemi" geliştiriyorsunuz. Bu sistem, trafik akışını optimize ederken aynı zamanda tüm araçların hareketlerini ve sürücülerin kimlik bilgilerini de topluyor. Mühendisin topluma karşı sorumlulukları açısından bu sistemin potansiyel faydaları ve riskleri nelerdir? Bu riskleri azaltmak için neler yapılabilir?

### 4.2. Teknolojinin Toplumsal Etkileri (Olumlu ve Olumsuz Yönleriyle)

Bilgisayar teknolojileri hayatımızın her alanını dönüştürdü. Bu dönüşümün hem çok olumlu hem de bazı olumsuz veya endişe verici yönleri bulunmaktadır.

**Olumlu Toplumsal Etkiler:**

*   **İletişim ve Bağlantı:** İnternet ve mobil teknolojiler, insanların dünyanın her yerinden anında iletişim kurmasını ve bilgiye erişmesini sağladı.
*   **Eğitimde Fırsat Eşitliği:** Çevrimiçi kurslar, eğitim materyalleri ve uzaktan eğitim imkanları, daha fazla insanın kaliteli eğitime erişimini kolaylaştırdı.
*   **Sağlık Hizmetlerinde Gelişmeler:** Teşhis ve tedavi yöntemlerinde yapay zeka kullanımı, teletıp uygulamaları, giyilebilir sağlık teknolojileri.
*   **Ekonomik Verimlilik ve İnovasyon:** Otomasyon, veri analizi, e-ticaret gibi teknolojiler iş dünyasında verimliliği artırdı ve yeni iş modelleri yarattı.
*   **Bilgiye Erişim ve Demokrasi:** Vatandaşların bilgiye daha kolay ulaşması, farklı görüşleri öğrenmesi ve toplumsal tartışmalara katılması.
*   **Engelliler İçin Yaşam Kolaylığı:** Ekran okuyucular, sesli komut sistemleri ve diğer yardımcı teknolojiler.

**Olumsuz veya Endişe Verici Toplumsal Etkiler:**

*   **İş Kayıpları ve Otomasyon:** Yapay zeka ve otomasyonun bazı meslekleri ortadan kaldırma veya dönüştürme potansiyeli.
*   **Gizlilik İhlalleri ve Gözetim:** Büyük veri toplama, yüz tanıma teknolojileri ve devletlerin/şirketlerin gözetim kapasitelerinin artması.
*   **Yanlış Bilgi ve Dezenformasyon:** Sosyal medyanın yanlış bilgilerin hızla yayılmasına zemin hazırlaması ("fake news").
*   **Siber Zorbalık ve Çevrimiçi Taciz:** İnternetin anonimlik sağlaması, siber zorbalık ve nefret söylemi gibi sorunları artırabiliyor.
*   **Dijital Bağımlılık:** Akıllı telefonlar, sosyal medya ve oyunların aşırı kullanımı sonucu bağımlılık sorunları.
*   **Algoritmik Önyargı ve Ayrımcılık:** Yapay zeka sistemlerinin var olan toplumsal önyargıları pekiştirerek adaletsiz sonuçlar üretmesi.
*   **Sosyal İzolasyon:** Aşırı sanal etkileşimin yüz yüze ilişkileri zayıflatması.
*   **Demokrasiye Tehditler:** Seçimlere müdahale, propaganda ve kutuplaşmanın artması.

Bir bilgisayar mühendisi olarak, bu etkilerin farkında olmak ve geliştirdiğimiz teknolojilerin olumlu etkilerini maksimize ederken olumsuz etkilerini minimize etmeye çalışmak etik bir sorumluluktur.

### 4.3. Dijital Bölünme ve Erişilebilirlik

**Dijital Bölünme (Digital Divide):** Bireyler, haneler, işletmeler ve coğrafi alanlar arasında bilgi ve iletişim teknolojilerine (BİT) erişim ve kullanım becerileri açısından var olan eşitsizlikleri ifade eder. Bu bölünme sadece internet erişimiyle sınırlı değildir; aynı zamanda teknoloji okuryazarlığı, uygun donanım/yazılıma sahip olma ve dijital becerilerdeki farklılıkları da içerir.

**Dijital Bölünmenin Boyutları:**

*   **Erişim Bölünmesi:** İnternet altyapısına, bilgisayarlara ve diğer dijital araçlara fiziksel erişimdeki farklılıklar. (Örn: Kırsal vs. Kentsel alanlar, gelişmiş vs. gelişmekte olan ülkeler)
*   **Beceri Bölünmesi:** Teknolojiyi etkili bir şekilde kullanmak için gereken bilgi ve becerilerdeki farklılıklar.
*   **Kullanım Bölünmesi:** Teknolojiye erişimi ve becerisi olanlar arasında bile, teknolojiyi ne amaçla (eğlence, eğitim, iş vb.) ve ne yoğunlukta kullandıklarına dair farklılıklar.

**Erişilebilirlik (Accessibility):** Ürünlerin, hizmetlerin ve ortamların, engelli bireyler de dahil olmak üzere mümkün olan en geniş kitle tarafından kullanılabilir olmasını sağlama prensibidir. Yazılım ve web erişilebilirliği, görme, işitme, motor veya bilişsel engelleri olan kişilerin dijital içeriklere ve uygulamalara erişebilmesi ve bunları kullanabilmesi anlamına gelir.

**Mühendislerin Rolü:**

*   Dijital bölünmeyi azaltacak çözümler geliştirmek (örneğin, düşük maliyetli donanımlar, kırsal alanlar için internet çözümleri).
*   Yazılımları ve web sitelerini tasarlarken erişilebilirlik standartlarına (örneğin, WCAG - Web Content Accessibility Guidelines) uymak.
*   Kullanıcı arayüzlerini farklı beceri seviyelerine sahip kullanıcılar için anlaşılır ve kolay kullanılır hale getirmek.
*   Teknolojinin herkes için faydalı olmasını hedeflemek, kimseyi dışarıda bırakmamak.

### 4.4. Sürdürülebilir Kalkınma ve Mühendislik Etiği

**Sürdürülebilir Kalkınma:** "Bugünün gereksinimlerini, gelecek kuşakların gereksinimlerini karşılama yeteneğinden ödün vermeden karşılayan kalkınma" olarak tanımlanır (Brundtland Komisyonu, 1987). Üç temel boyutu vardır: ekonomik, sosyal ve çevresel sürdürülebilirlik.

**Bilgisayar Mühendisliği ve Sürdürülebilirlik:**

*   **Çevresel Boyut:**
    *   **Enerji Tüketimi:** Veri merkezlerinin, kripto para madenciliğinin ve kişisel cihazların enerji tüketimini optimize etmek. Enerji verimli algoritmalar ve donanımlar tasarlamak.
    *   **Elektronik Atık (E-atık):** Donanımların ömrünü uzatacak tasarımlar yapmak, geri dönüştürülebilir malzemeler kullanmak, e-atık yönetimi konusunda farkındalık yaratmak.
    *   **Kaynak Kullanımı:** Üretimde nadir bulunan veya zararlı maddelerin kullanımını azaltmak.
*   **Sosyal Boyut:**
    *   Erişilebilirlik, dijital bölünmenin azaltılması, adil çalışma koşulları, teknolojinin insan haklarına saygılı kullanımı.
    *   Teknolojinin eğitim, sağlık gibi alanlarda sosyal fayda sağlaması.
*   **Ekonomik Boyut:**
    *   Uzun vadeli değer yaratan, verimli ve dayanıklı sistemler geliştirmek.
    *   İnovasyonu teşvik ederek yeni ve sürdürülebilir iş modelleri oluşturmak.

Mühendisler olarak, geliştirdiğimiz teknolojilerin sadece anlık faydalarına değil, aynı zamanda uzun vadeli çevresel ve toplumsal etkilerine de odaklanmamız gerekir. Bu, etik sorumluluğumuzun bir parçasıdır.

### 4.5. Yaşam Boyu Öğrenme ve Etik Gelişim

Teknoloji ve toplum sürekli değişmektedir. Bilgisayar mühendisliği alanı, bu değişimin en hızlı yaşandığı alanlardan biridir. Bu nedenle:

*   **Teknik Becerilerin Güncellenmesi:** Yeni programlama dilleri, araçlar, platformlar ve metodolojiler öğrenmek kaçınılmazdır.
*   **Etik Farkındalığın Sürekli Geliştirilmesi:** Yeni teknolojiler (örneğin, ileri yapay zeka, kuantum bilişim, biyoteknoloji ile entegrasyon) beraberinde yeni etik sorunlar ve ikilemler getirecektir. Bu konularda bilgili olmak, tartışmalara katılmak ve etik anlayışımızı sürekli gözden geçirmek önemlidir.
*   **Toplumsal ve Yasal Değişimlere Uyum:** Veri koruma yasaları, siber güvenlik düzenlemeleri, yapay zeka etik kuralları gibi yasal ve toplumsal normlar da zamanla değişir. Bu değişimleri takip etmek ve uygulamalarımızı buna göre adapte etmek gerekir.

Yaşam boyu öğrenme, sadece teknik yetkinliği değil, aynı zamanda etik muhakeme yeteneğini ve toplumsal sorumluluk bilincini de kapsar. Mesleki gelişim, etik gelişimle birlikte yürümelidir.

### 4.6. Yasal Çerçeve ve Etik (Temel Bilgiler)

Etik davranışlar genellikle yasal sınırların ötesine geçse de, birçok etik ilke yasal düzenlemelerle de desteklenir. Bir bilgisayar mühendisinin temel düzeyde bilgi sahibi olması gereken bazı yasal alanlar:

*   **Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) / GDPR:** Kişisel verilerin toplanması, işlenmesi, saklanması ve silinmesi ile ilgili kuralları belirler. Veri minimizasyonu, amaçla sınırlılık, şeffaflık, güvenlik gibi ilkeler hem etik hem de yasal zorunluluklardır.
*   **Fikri Mülkiyet Hukuku:**
    *   **Telif Hakları (Copyright):** Yazılımlar, kaynak kodları, tasarımlar, belgeler gibi orijinal eserleri korur. İzinsiz kopyalama, dağıtma veya değiştirme telif hakkı ihlalidir.
    *   **Patentler:** Yeni ve özgün buluşları (bazı yazılım algoritmaları veya iş modelleri de dahil olabilir) belirli bir süre için korur.
    *   **Ticari Markalar:** Marka isimlerini ve logoları korur.
*   **Bilişim Suçları:** Bilgisayar sistemlerine yetkisiz erişim (hacking), veri hırsızlığı, hizmet engelleme (DDoS) saldırıları, zararlı yazılım yayma gibi suçları kapsar.
*   **Elektronik Ticaret Kanunu:** Çevrimiçi sözleşmeler, tüketici hakları, spam gibi konuları düzenler.
*   **Sözleşme Hukuku:** Müşterilerle veya işverenlerle yapılan sözleşmelerdeki yükümlülükler.

Yasalara uymak, etik davranışın asgari bir gereğidir. Ancak unutulmamalıdır ki, bir davranışın yasal olması, onun her zaman etik olduğu anlamına gelmez. Etik, genellikle yasaların ötesinde bir sorumluluk ve muhakeme gerektirir.

**Kendi Kendine Değerlendirme (Bölüm 4):**

1.  Bir bilgisayar mühendisinin topluma karşı en önemli üç sorumluluğu sizce nelerdir? Neden?
2.  "Dijital bölünme" kavramını kendi cümlelerinizle açıklayın ve bu bölünmeyi azaltmak için bir bilgisayar mühendisi olarak neler yapabileceğinize dair iki örnek verin.
3.  Yaşam boyu öğrenmenin, bir bilgisayar mühendisinin etik gelişimi açısından neden önemli olduğunu açıklayınız.
4.  Geliştirdiğiniz bir mobil uygulamanın kullanıcı verilerini topladığını varsayalım. Hem KVKK'ya (yasal) hem de etik ilkelere (örneğin, ACM/IEEE-CS Kamu ve Ürün ilkeleri) uygun davranmak için nelere dikkat etmeniz gerekir?

---

## BÖLÜM 5: DEĞERLENDİRME VE SONUÇ (Tahmini Çalışma Süresi: 1 Saat)

### 5.1. Öğrenilenlerin Özeti

Bu ders boyunca bilgisayar mühendisliğinde etik ilkelerin, mesleki sorumlulukların ve toplumsal etkilerin ne kadar önemli olduğunu inceledik. Kısaca hatırlayalım:

*   **Temel Kavramlar:** Etik, ahlak ve hukuk arasındaki farkları, mühendislikte etiğin neden vazgeçilmez olduğunu ve temel etik teorilerin (faydacılık, ödev ahlakı, erdem etiği) karar verme süreçlerimize nasıl ışık tutabileceğini öğrendik.
*   **Mesleki Etik Kodları:** Özellikle ACM/IEEE-CS Yazılım Mühendisliği Etik Kodu'nun sekiz temel ilkesini (Kamu, Müşteri ve İşveren, Ürün, Yargı, Yönetim, Meslek, Meslektaşlar, Birey) detaylı bir şekilde inceledik. Bu kodların, mesleki davranışlarımız için bir rehber niteliğinde olduğunu gördük.
*   **Etik İkilemler ve Karar Verme:** Etik ikilemlerin doğasını, nasıl tanımlanacağını ve sistematik bir karar verme modeli kullanarak nasıl analiz edilebileceğini öğrendik. Gizlilik, fikri mülkiyet, yapay zeka önyargısı ve bilgi uçurma gibi çeşitli vaka çalışmaları üzerinden pratik yaptık.
*   **Mesleki Sorumluluklar ve Toplumsal Etkiler:** Mühendislerin sadece teknik görevlerinin ötesinde, topluma, çevreye ve gelecek nesillere karşı sorumlulukları olduğunu vurguladık. Teknolojinin olumlu ve olumsuz toplumsal etkilerini, dijital bölünmeyi, erişilebilirliği ve sürdürülebilir kalkınma kavramlarını ele aldık. Yaşam boyu öğrenmenin ve temel yasal çerçevelere hakim olmanın önemine değindik.

Unutmayın, bu ders sadece bir başlangıç. Etik düşünme ve sorumlu davranma, meslek hayatınız boyunca sürekli geliştirmeniz gereken becerilerdir.

### 5.2. Etik İlkelerin Sürekli Gözden Geçirilmesinin Önemi

Teknoloji durmaksızın gelişiyor ve her yeni gelişme, beraberinde yeni etik soruları ve zorlukları getiriyor. Dün hayal bile edemediğimiz teknolojiler bugün hayatımızın bir parçası ve yarın daha da farklılarıyla karşılaşacağız.

*   **Yeni Teknolojiler, Yeni İkilemler:** Kuantum bilişim, genetik mühendisliği ile entegre yazılımlar, beyin-bilgisayar arayüzleri, tamamen otonom yapay zeka sistemleri gibi geleceğin teknolojileri, bugünkü etik kodlarımızın ve anlayışımızın ötesinde sorunlar ortaya çıkarabilir.
*   **Toplumsal Değerlerin Değişimi:** Toplumların değer yargıları ve etik beklentileri zamanla değişebilir. Dün kabul edilebilir görülen bazı uygulamalar, bugün etik dışı kabul edilebilir.
*   **Küreselleşme ve Kültürel Farklılıklar:** Farklı kültürlerin etik anlayışları ve öncelikleri farklılık gösterebilir. Küresel projelerde çalışırken bu farklılıkları anlamak ve saygı göstermek önemlidir.

Bu nedenlerle, etik ilkeleri ve mesleki kodları statik, değişmez kurallar olarak değil, yaşayan, gelişen ve sürekli gözden geçirilmesi gereken rehberler olarak görmeliyiz. Meslek örgütleri bu kodları periyodik olarak günceller, ancak bireysel olarak da sürekli sorgulamalı, tartışmalı ve kendi etik anlayışımızı derinleştirmeliyiz.

**Etik Gelişiminizi Sürdürmek İçin:**

*   **Okuyun ve Araştırın:** Etik konularda makaleler, kitaplar okuyun, seminerlere ve konferanslara katılın.
*   **Tartışın:** Meslektaşlarınızla, yöneticilerinizle ve arkadaşlarınızla etik ikilemleri ve teknolojik gelişmelerin etik boyutlarını tartışın.
*   **Deneyimlerden Ders Çıkarın:** Kendi karşılaştığınız veya tanık olduğunuz etik durumları analiz edin. Ne doğru yapıldı, ne yanlış yapıldı, ne öğrenildi?
*   **Rol Model Olun:** Etik davranışlarınızla çevrenizdekilere örnek olun.
*   **Sorgulayın:** "Neden bunu yapıyoruz?", "Bunun sonuçları ne olacak?", "Daha iyi bir yolu var mı?" gibi soruları sormaktan çekinmeyin.

### 5.3. Google Forms Sınavına Hazırlık İçin İpuçları

Bu ders materyalini tamamladıktan sonra, öğrendiklerinizi değerlendirmek amacıyla bir Google Forms sınavına gireceksiniz. Sınavda başarılı olmak için aşağıdaki ipuçlarını dikkate alabilirsiniz:

1.  **Materyali Dikkatlice Çalışın:** Tüm bölümleri, tanımları, ilkeleri ve vaka çalışmalarını anladığınızdan emin olun. Özellikle kalın veya italik yazılmış anahtar kavramlara dikkat edin.
2.  **Temel Kavramları Özümseyin:** Etik, ahlak, hukuk, faydacılık, ödev ahlakı, etik ikilem gibi temel kavramların tanımlarını ve aralarındaki ilişkileri iyi bilin.
3.  **ACM/IEEE-CS Etik Kodunu İyi Öğrenin:** Sekiz temel ilkeyi ve bu ilkelerin ne anlama geldiğini, hangi davranışları teşvik ettiğini veya yasakladığını örneklerle açıklayabilmelisiniz.
4.  **Vaka Çalışmalarını Anlayın:** Vaka çalışmalarındaki ikilemleri, paydaşları, seçenekleri ve etik ilkelerle bağlantılarını anlamaya çalışın. Sınavda benzer senaryolarla karşılaşabilirsiniz.
5.  **Karar Verme Modelini Kullanın:** Bir etik ikilemle karşılaştığınızda, size sunulan adım adım karar verme modelini nasıl uygulayacağınızı bilin.
6.  **Toplumsal Etkileri Düşünün:** Teknolojinin ve mühendislik kararlarının bireyler, toplum ve çevre üzerindeki potansiyel etkilerini değerlendirebilmelisiniz.
7.  **Kendi Kendine Değerlendirme Sorularını Çözün:** Her bölümün sonundaki kendi kendine değerlendirme soruları, sınavdaki soru tiplerine benzer olabilir ve eksiklerinizi görmenize yardımcı olur.
8.  **Notlar Alın:** Çalışırken önemli gördüğünüz noktaları, tanımları veya ilkeleri not alarak tekrar yapmanız kolaylaşır.
9.  **Zamanınızı İyi Kullanın:** Sınav sırasında soruları dikkatlice okuyun ve her soruya yeterli zaman ayırın.

Sınav, bu materyalde ele alınan konuları ne kadar anladığınızı ve etik muhakeme becerilerinizi ne kadar geliştirdiğinizi ölçmeyi amaçlamaktadır. Ezberden ziyade, kavramları anlama ve uygulama beceriniz değerlendirilecektir.

### 5.4. Kendi Kendine Değerlendirme Soruları (Genel)

Aşağıdaki sorular, tüm ders içeriğini kapsayacak şekilde genel bir tekrar yapmanıza yardımcı olacaktır:

1.  "Her yasal davranış etik değildir, ancak her etik davranış yasal olmalıdır." Bu ifadeye katılıyor musunuz? Nedenleriyle açıklayınız.
2.  Bir yazılım mühendisinin, geliştirdiği bir sosyal medya algoritmasının kullanıcılar arasında kutuplaşmayı artırdığını fark ettiğini varsayalım. ACM/IEEE-CS Etik Kodu'nun hangi ilkeleri bu durumla en çok ilgilidir? Mühendis ne yapmalıdır?
3.  Faydacı bir yaklaşımla ödev ahlakı yaklaşımının, bir etik ikilemin çözümünde nasıl farklı sonuçlara yol açabileceğini bir örnek üzerinden açıklayınız.
4.  "Teknolojinin kendisi nötrdür; iyi ya da kötü olan, onu nasıl kullandığımızdır." Bu yaygın görüşe katılıyor musunuz? Bilgisayar mühendislerinin bu bağlamda sorumlulukları nelerdir?
5.  Bir şirketin, çalışanlarının e-postalarını ve internet kullanımlarını gizlice izlediğini düşünün. Bu durum hangi etik ilkeleri ihlal eder? Yasal açıdan bir sorun teşkil eder mi?
6.  Yaşam boyu öğrenmenin, sadece teknik becerileri değil, aynı zamanda bir mühendisin etik olgunluğunu da geliştirmesi neden önemlidir?
7.  Bir bilgisayar mühendisliği mezununun etik ve mesleki sorumluluklar konusunda yetkin olması neden bu kadar önemlidir?

---

**Ders Materyalinin Sonu**

Bu ders materyalini tamamladığınız için tebrikler! Umuyoruz ki, bilgisayar mühendisliğinde etik ilkeler, mesleki sorumluluklar ve bu konulardaki farkındalığınız artmıştır. Meslek hayatınızda karşılaşacağınız zorlu durumlarda burada öğrendiklerinizin size yol göstermesini dileriz.

Şimdi Google Forms üzerinden yapılacak sınava geçebilirsiniz. Başarılar!
